Kolonda Çatlak Tehlikeli mi? Sıva Çatlağından Farkı

Bir sabah salonun köşesinde ince bir çizgi fark ediyorsunuz. Ya da dükkânın tadilatından sonra merdiven boşluğundaki kolonda yeni bir çatlak beliriyor. Aklınıza gelen ilk soru şu oluyor: "Bu tehlikeli mi?" Malik başvurularında bu soruyla sık karşılaşıyoruz. Bu yazıda kolonda çatlak ile sıva çatlağı arasındaki farkı, hangi işaretlerde uzmana gitmeniz gerektiğini ve resmî olarak hangi adımları atabileceğinizi anlatıyoruz.

Ancak bu yazı bir teşhis aracı değildir. Bir çatlağın tehlikeli olup olmadığına yerinde inceleme yapan bir inşaat mühendisi karar verir. Amacımız, hangi durumda beklemenin hata olacağını bilmenize yardım etmek.

Kolon, kiriş ve duvar: hangisi taşıyıcı?

Betonarme bir binada yükü kolonlar, kirişler, perde duvarlar ve döşemeler taşır. Kolon, katları dikey olarak taşıyan elemandır. Kiriş, döşemeyi kolonlara bağlayan yatay elemandır. Odaları ayıran tuğla ya da gazbeton duvarlar ise çoğu binada taşıyıcı değildir; bölme duvarıdır. Bu ayrım önemlidir, çünkü aynı görünen iki çatlağın anlamı farklıdır. Bölme duvarındaki bir çatlak çoğu zaman duvarın kendi hareketinden doğar. Kolondaki bir çatlak ise binanın taşıma sistemiyle ilgili olabilir. Örneğin salondaki bölme duvarında kapı köşesinden çıkan ince bir çizgi ile zemin kattaki bir kolonda çapraz giden çatlak aynı şey değildir. Hangi duvarın taşıyıcı olduğunu statik projede görebilirsiniz; proje elinizde yoksa belediyenin arşivinden istenebilir. Maliklerin çoğunun bu projeyi hiç görmediğini gözlemliyoruz. Oysa çatlağın yerini projeyle karşılaştırmak, uzmana ne sorulacağını da netleştirir. Projeyi okumak için mimari proje nasıl okunur yazımıza bakabilirsiniz.

Sıva çatlağı ile kolon çatlağı arasındaki fark nedir?

Tablo bir kaba ayrımdır. Kolonun üstündeki sıvada da zararsız bir çatlak olabilir. Fakat bunu anlamak için sıvanın altına bakmak gerekir ve bu uzman işidir. Dolayısıyla kural basit: çatlak taşıyıcı elemanın üzerindeyse "sıva çatlağıdır" diye varsaymayın. Sıva çatlakları neden bu kadar sık görülür? Çünkü sıva, tuğla ve beton farklı malzemelerdir. Isı değiştiğinde ya da yeni sıva kururken her biri farklı oranda hareket eder. Bu yüzden çatlak çoğu zaman tam da iki malzemenin birleştiği yerde, örneğin kolonla duvarın ya da tavanla duvarın buluştuğu çizgide çıkar. Böyle düz ve ince bir çizgi genelde estetik bir sorundur. Yine de aynı çizgi zamanla açılıyor ya da yanında yeni çatlaklar beliriyorsa, durum değişmiş demektir ve bir uzmana göstermek gerekir. Bunu anlamanın yolu da aşağıda anlattığımız kayıt yöntemidir.

Hangi işaretlerde uzmana gitmelisiniz?

Şu işaretlerden biri varsa beklemeyin, bir inşaat mühendisi çağırın:

• Kolon ya da kirişte çapraz veya X biçiminde çatlak,
• Betonun kabuk atması, parça dökülmesi,
• Demirin görünmesi ya da çatlak boyunca pas lekesi,
• Haftalar içinde uzayan veya genişleyen çatlak,
• Kapı ve pencerelerin yeni yeni sıkışması,
• Zeminde ya da döşemede belirgin eğim veya oturma,
• Zemin kattaki dükkânda tadilat sonrası beliren çatlak.

Çatlakta ani bir değişim, çıtırtı sesi ya da belirgin bir eğilme görürseniz bekleyecek zaman yoktur. Binayı boşaltın ve 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın. Deprem sonrasında görülen hasarlar için ayrıca resmî hasar tespiti süreci işler; ayrıntısı deprem sonrası hasar tespiti rehberinde.

Çatlağı nasıl kayda geçirirsiniz?

Uzmana gitmeden önce yapabileceğiniz en faydalı iş kayıt tutmaktır, çünkü uzman ilk olarak çatlağın değişip değişmediğini sorar. Örneğin şöyle bir yol izleyin:

1. Çatlağın yanına bir cetvel tutup tarihli fotoğraf çekin.
2. Çatlağın iki ucunu kurşun kalemle işaretleyip yanına tarih yazın.
3. İki üç hafta sonra aynı açıdan yeniden fotoğraf çekin.
4. Binadaki diğer dairelerde benzer çatlak olup olmadığını yöneticiye sorun.

Bu kayıtlar çatlağın büyüyüp büyümediğini gösterir. Uzmanın kararını vermez ama ona sağlam bir başlangıç noktası verir. Öte yandan kendi başınıza sıvayı kazımayın ya da çatlağı doldurmayın; uzmanın görmesi gereken izi kapatabilirsiniz.

Kolon kesilmesi ve izinsiz tadilat: hukuk ne diyor?

Zemin kattaki dükkânda vitrin genişletmek ya da yer açmak için kolonun kesilmesi veya oyulması, maliklerin en çok endişe ettiği durumlardan biridir. Bu konuda iki temel hüküm var:

• Kat Mülkiyeti Kanunu m.19: kat malikleri anayapının sağlamlığını korumakla yükümlüdür. Kat maliki kendi bağımsız bölümünde anayapıya zarar verecek onarım, tesis ve değişiklik yapamaz.
• İmar Kanunu m.21: sıva, boya, döşeme gibi işler ruhsata tabi değildir; ama taşıyıcı unsuru etkileyen tadilatlar bu muafiyetin dışındadır.

Bu yüzden kolonun kesildiğinden şüpheleniyorsanız önce yöneticiye ve belediyenin imar birimine yazılı bildirimde bulunun. Kat malikleri toplantısında konuyu karara bağlamak için kat malikleri toplantısı ve tutanak yazısına bakın. Dava ve tazminat yolları için bir avukata danışın.

Riskli yapı tespiti nasıl istenir?

Çatlak, binanın genel durumunu merak etmeniz için iyi bir nedendir. 6306 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre malikler ya da kanuni temsilcileri, binanın riskli olup olmadığını Kentsel Dönüşüm Başkanlığınca lisanslandırılmış bir kuruluşa tespit ettirebilir; masrafı maliklere aittir. Çatlak fark edildikten sonra bu adımın aylarca ertelendiğini sık görüyoruz. Erteleme, özellikle çatlak büyüyorsa, en pahalı seçenek olabilir; hem risk hem de maliyet büyüyebilir. Ancak bu tespit çatlağa bakılarak yapılmaz. Yerinde inceleme, beton numunesi ve hesapla yapılır. Yani duvardaki bir çatlak binayı tek başına riskli yapmaz, çatlaksız görünen bir bina da riskli çıkabilir. Bu nedenle çatlak, karar değil başvuru için bir gerekçedir. Sonuç da tebliğ edilir ve itiraz süresi işler, bu yüzden tarihleri takip edin. Başvuru adımları ve maliyetin kime ait olduğu riskli yapı raporu nasıl alınır yazısında anlatıldı.

Tespit sonucu riskli çıkarsa güçlendirme mi yıkım mı sorusu gündeme gelir; iki yolu güçlendirme mi yıkım mı yazısında karşılaştırdık. Sonuca itiraz etmek isterseniz karot sonucuna itiraz rehberi yol gösterir. Binanın dönüşüme uygun olup olmadığına dair genel bir ön kontrol için de binam kentsel dönüşüme uygun mu yazısını okuyabilirsiniz.

Sonuç

Kısacası duvardaki her çatlak paniğe neden değildir. Sıva çatlakları çoğu zaman yüzeyseldir ve onarılabilir. Ama kolon ya da kirişteki çatlak, kabuk atan beton veya görünen demir bir uzmana gösterilmeyi hak eder. Kayıt tutun, beklemeyin ve gerekirse riskli yapı tespiti isteyin. Sorularınız için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

• 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu, m.19
• 3194 sayılı İmar Kanunu, m.21
• 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, m.3